Wśród wielu atrybutów Świąt Wielkanocnych, takich jak baranek, zajączek, palma czy bazie, najważniejszym elementem było i jest jajko. Jego obecność w świątecznym koszyczku, a także na stołach to nieodzowny element tradycji chrześcijańskiej, jednak wiara w symbolikę jaja jest znacznie starsza i wiąże się z nie tylko religijnymi aspektami kultury.

Wielkanoc jaja wielkanocne pisankiFot. Pixabay.com

Co było pierwsze – jajko czy kura?

Oczywista odpowiedź na to pytanie tkwi między innymi w łacińskim wyrażeniu ab ovo (od jaja), co tłumaczymy jako „od samego początku”.

– Jajko zawsze kojarzone jest z początkiem, zarodkiem, a jednocześnie z czymś, co dopiero zapowiada właściwe życie. To uniwersalny symbol życia, chyba najbardziej czytelny i oczywisty spośród wszystkich symboli – mówi etnolog dr Damian Kasprzyk z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego.

Jajko pojawia się w licznych mitach, legendach czy świętych historiach. W wielu mitologicznych tekstach wszechświat mieści się w gigantycznym jajku, stworzonym przez bogów, bądź też powstaje z rozbitego jajka. W niektórych mitologiach ptak składa jajo świata na falach praoceanu. Także niektórzy bogowie czy herosi z mitologii greckiej wykluli się z jaja – w ten sposób na świat przyszedł m.in. bóg miłości Eros i Helena Trojańska. Do tej symboliki odnosi się przypisywane angielskiemu filozofowi Williamowi Harvey’owi stwierdzenie, że wszystko, co żywe, pochodzi z jaja.

Jajo umieszczano w egipskich czy starorzymskich grobowcach, gdzie symbolizowało nadzieję na dalsze życie w innym wymiarze. Towarzyszyło człowiekowi wszędzie tam, gdzie coś zaczynano, budowano. Dlatego też jaja, czasami w wielkich ilościach, wrzucano pod fundamenty domów, świątyń, pałaców i innych budowli.

W jajku filozoficznym upatrywano zdolności do zwalczania trucizny i skutków zarazy – wystarczyło nakłuć skorupkę z dwóch stron, wydmuchać białko i zastąpić je drogocennym szafranem.

Magiczna siła święconego

U Słowian, choć nie tylko, jajko związane było z bóstwami solarnymi i symbolizowało narodziny i życie.

– Pojawienie się jajka w symbolice chrześcijańskiej było związane z jego symboliką jeszcze w świecie pogańskim i w chrześcijaństwie została ona po prostu zachowana – dodaje Damian Kasprzyk – W przypadku Świąt Wielkanocnych mamy do czynienia ze zdwojonymi okolicznościami narodzin i początku. Mamy bowiem z jednej strony Zmartwychwstanie Chrystusa, co oznacza początek wiary i religii. Z drugiej zaś strony Wielkanoc to okres szczególny, ponieważ niezależnie, kiedy wypada w kalendarzu wypada, zawsze w tym samym czasie przyroda budzi się do życia. W związku z tym obecność jajka jako symbolu życia, płodności, odradzania się jest tutaj czymś jak najbardziej oczywistym i można powiedzieć, że jest to wręcz symbol niezbędny – podkreśla etnolog.

Wielkanoc pisanki koszyczek święconka święcone baranek wielkanocny

Wielkanocne święcenie jaj to zwyczaj również związany z wiarą w ich moc odwracania wpływu złych sił. Jako symbol najważniejszych świąt w chrześcijańskim kalendarzu jajko przyszło do nas prawdopodobnie z Niemiec i związane jest ze średniowiecznym zakazem spożywania jaj, cukru i mleka w czasie Wielkiego Postu. Nic zatem dziwnego, że jako „owoc zakazany” jajka dominowały na świątecznym stole.

Charakterystyczny dla wielkanocnego świętowania zwyczaj zdobienia jaj także spotykany jest na całym świecie – od Europy, przez Amerykę po Daleki Wschód. Nie zawsze miało to związek z religią. W wielu kulturach jajo zdobiono w celach magicznych, aby sprowokować jakieś zjawiska lub zdarzenia, bądź też oddalić niebezpieczeństwa. Najstarsze zdobione jajo strusia znalezione zostało w Afryce, a jego wiek datowany jest na 60 tys. lat.

W kulturze słowiańskiej kraszanki znane są od co najmniej X w. Na północy przygotowywano je w okresie między Niedzielą Palmową a Zielonymi Świątkami, co również wskazuje na związek symbolu jajka z pogańskimi obrzędami wiosennymi, a nie tylko z chrześcijańską Wielkanocą.

Wielkanoc pisanki zdobienie jajFot. Pixabay.com

Piękne drogocenne

Poświęcone pisanki (lub też kraszanki i inne) były swego czasu walutą, za którą dziewczęta mogły wykupić się od oblania wodą w wielkanocny poniedziałek. Co ciekawe, pilnować się – i wykupywać – musieli też chłopcy, tyle że w poświąteczny wtorek. Oba te zwyczaje – i mokrego wtorku, i jajecznego okupu – dawno już jednak poszły w zapomnienie.

Bajecznie kolorowe, bogato zdobione jajka od zawsze cieszyły ludzkie oko, z czasem zyskując status dzieła sztuki. Tę rangę nadał im Peter Carl Fabergé – nadworny jubiler cara Aleksandra III Romanowa, na zlecenie którego powstało pierwsze z kolekcji jaj carskich. Z tych 54 dzieł jubilerskiej sztuki, wykonanych ze złota, szlachetnych kamieni i innych kosztownych materiałów, do dziś zachowały się 42 egzemplarze. Każde z nich warte jest dziś fortunę, dzięki czemu małe jajko zyskało jeszcze jeden symbol – splendoru i bogactwa.

jajo fabergeFot. Pixabay.com

Źródła: Kurier PAP, „Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych” (praca zbiorowa pod red. A. Chwalby)


Komentarze (0)

Rated 0 out of 5 based on 0 voters
Nie ma tu jeszcze żadnych komentarzy

Skomentuj

  1. Posting comment as a guest.
Give this posts your rating:
Załączniki (0 / 2)
Udostępnij swoją lokalizację

NA DOKŁADKĘ

Smaczny półmetek – warzywna zapiekanka z kaszą gryczaną
Smaczny półmetek – warzywna zapiekanka z kaszą gryczaną
Dwie dusze zaprzedane srebru
Dwie dusze zaprzedane srebru
Nie tak szybko z tabletką!
Nie tak szybko z tabletką!
Acroyoga – trening, który dodaje skrzydeł
Acroyoga – trening, który dodaje skrzydeł
Zjedz literaturę: Kuchnia z Zielonego Wzgórza
Zjedz literaturę: Kuchnia z Zielonego Wzgórza
Hobby i ćwiczenia przedłużą młodość mózgu
Hobby i ćwiczenia przedłużą młodość mózgu
Zgrillowana majówka polska
Zgrillowana majówka polska
Sałatka z kozim serem, boczkiem i szparagami
Sałatka z kozim serem, boczkiem i szparagami
Arrow
Arrow
Slider